سیری در آئین زرتشت(۲)

       بخش دوم و پایانی

نوسنده: داکتر سید محمد علی جاوید

بنابر اوستا دانش معنایی بسیار گسترده دارد و “کشف رازهای هستی” یا همان شناخت “اُشه” از آن مراد می شود. راهی که اشوزرتشت برای افزایش دانایی و کشف رازهای هستی، پیش روی پیروانش قرار می دهد، “پرسش” و کوشش خردمندانه برای یافتن پاسخ هاست.

تلفظ نام ها و اصطلاحات زرتشتی ها

     برای این که به خوانندگان گرامی تغییراتی که در دوره های مختلف در تلفظ نام های خاص و عبارات فنی و دین زرتشت پیش آمده نشان دهیم، سعی شده تا هر نام یا عبارتی را در هر دوره مثلاً دوره های اوستایی یا پهلوی یا فارسی با همان تلفظ مخصوص خودش نوشته شود و یادآور شویم که اهورا با مزدای گات ها در اوستاهای بعدی به شکل پیوسته اهورامزدا و در دورۀ پهلوی اورمزد و در فارسی هورمزد یا همرز درآمده، یا این که انگره مینوی اوستایی در پهلوی انگره من و در فارسی اهریمن شده و وهومنه اوستایی در پهلوی وهومن و در فارسی بهمن گشته است. همچنین نام زره توشتره اوستایی به پهلوی زرتشت و در فارسی زردشت شده است و همانند آن در مورد نام های امشاسپندان و ایزدان و اسامی خاص را با تلفظ مرسوم مردمان همان دوره از تاریخ بکار گرفته شده است.

خدای زرتشتیان

       در گات ها که به عنوان یکی از کتاب ها دین زرتشت به حساب می آید، از خداوند یکتا، خرد کل جهان و آفریننده ى بی همتا با عناوینی چون : اهورامزدا، مزدااهورا، اهورمزد، مزدا و اهورا یاد می شود. اهورامزدا، احتمالاً نام دو خدای پیشین بوده است و از تلفيق این دو نام “اهورامزدا” پدید آمده است که خداوندگار کل جهان محسوب می شود. معنی این دو کلمه، به شکل “سرور دانا” آمده است. البته در این باب، میان خاورشناسان اختلاف نظر وجود دارد.

٢٤٢

       تأملی در گات ها و مطالعه ى سرودها نشان خواهد داد که اهورامزدا، سرور دانا و خالق کل عالم است و زرتشت پیامبر اوست. آیینی که بدین صورت اعلام شد، برای پیروان زرتشت، انقلابی آسایش بخش محسوب می گشت، زیرا قید و بندهای خرافی را می گسست و اندیشه های انسانی را آزاد می کرد. در رأس دیانت جدید، پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک قرار داشت. سه اصلی که با اندکی از خود گذشتگی، به مرحله ى اجرا در می آمد و روابط انسان ها را نیکو و آسایش آنان را از دیدگاه مادی و معنوی تأمین می کرد. اهورامزدا، سرور دانای جهان، خداوندی بود متفاوت با تمام خدایان دیگر، خداوندی که در جهان نظامی برقرار کرده است که بایستی مطابق با اصل طبیعت و سازش قوای طبیعی برقرار بماند و تداوم یابد. این خدا به خلاف خدایان دیگر، هرگاه که بر سر خشم یا مهر آید، نیروهای طبیعی و غیر طبیعی را علیه ياله انسان ها بر می انگیزد. با اعطای اصل اختیار، بندگانش را در پیروی از راستی و دروغ آزاد گذارده است و هر فردی از افراد، خود با اراده ى خویش سرنوشتش را تعیین می کند. انتخاب راه خیر و شر در اختیار فرد می باشد و خداوند، سرنوشت وی را در لوح ازل رقم نزده است. اهورامزدا خالقی است که جز نیکی، چیزی دیگر از او نمی تراود و همواره مردمان را گزینش راه نیک و پرداختن به کوشش و کار و اعتلای زندگی مادی و معنوی فرا می خوانند.

اوستا نام کتاب آسمانی دین زرتشت

      اوستا کتاب مذهبی و آسمانی منسوب به دین زرتشت است. این واژه، در ادبیات فارسی، به صورت های گوناگونی از جمله ابستا، وستا، استا،آبسنا، اویستا، افستا و گونه های دیگری به کار رفته است. زبان اوستایی، یعنی زبانی که نامه ى مینوی اوستا بدان نگاشته شده، زبانی است بس کهن که با زبان سانسکریت از یک اصل و ریشه بوده، شباهت بسیاری با آن دارد. هر چند کاربرد عام این زبان به مرور ایام منسوخ گشت، ولی همچنان به عنوان زبان ویژه مذهبی باقی ماند و بعدها نیز در زمان اشکانیان و ساسانیان، به عنوان زبان مقدس مذهبی گردید و متون مذهبی به آن زبان نوشته می شد.

٢٤٣

کتاب وندیداد دین زرتشت

        مطالعه ى گات ها، با سرودهایی که توسط خود زرتشت یا شاگردان او سروده شده اند و قدیمی ترین اجزاء اوستا هستند که به دست رسیده است، آشکار می سازد که پاره ای از آن سرودها، بی تردید، نشانه هایی دال بر قدمتی فراتر از هزار و پانصد قبل از میلاد دارند. با این همه، به طور قطع متن اوستا دچار دستبردها، از بین رفتن ها و دگرگونی های فراوان شده است. پس از دوران هخامنشیان، این مسئله به شکل حادتری در مورد اوستا مصداق پیدا می کند. اوستا طی دوران های اغتشاش و ناامنی، که از اواخر عهد هخامنشیان در پارس به وقوع پیوست و تا اوایل کار ساسانیان دورانی طولانی را در بر گرفت، در اثر تطاول زمان و دشمنان از بین رفت. در زمان ساسانیان اوستایی که از میان رفته بود، دوباره با کوشش های فراوان فراهم شد. اما آشکار است که این اوستا دیگر همان اوستای نخستین نبود. اوستای دوباره تدوین شده، چون گذشته، به بیست و یک نسک یا بیست و یک کتاب تقسیم گشت. اما پس از چندی، کتاب اوستا هنگام حمله ى تازيان (عرب هاى مسلمان) به پارس، مجدداً به آتش کشیده شد. با این همه مختصری از آن، به هر ترتیبی که بود، از نو فراهم آمد و اوستای کنونی، آن مختصر است که پس از گذشت قرون و اعصار به دست رسیده است.

       اوستای از نو تدوین یافته که روایت است توسط آذرباد مهراسپند، از موبدان معروف زمان شاپور دوم ساسانی، جمع آوری و تجدید نظر گردید، به شش بخش زیر تقسیم می شود :

١-یسنا :

یسنا، نخستین جزء و مهمترین قسمت از اوستا به شمار می رود.

٢-گاتها :

گات ها، یا گاتاها و یا گاته ها، در اوستا نخستین ارکان هستند و از سخنان خود زرتشت به شمار رفته اند.

٣- یشت ها :

٢٤٤

 یشت ها در آغاز ترکیب شعری داشتند و مفصل نبودند، اما بعدها، به تدریج مطالبی به آنها اضافه شد و از صورت شعری خارج شدند.

٤- ویسپرد (ویسپرت) :

 این بخش از اوستا بیست و سه تا بیست و هفت فصل دارد که فصولی هستند بسیار کوتاه در ستایش امشاسپندان، ایزدان، اهورامزدا، و همۀ نیکان و بزرگان، و ستایش نیکی و اعمال نیک که در ضمن آنها، به بسیاری از مراسم مذهبی اشاره شده است.

٥- خرده اوستا :

 به معنای اوستای کوچک می باشد و چهارمین جزء اوستا است. خرده اوستا مجموعه ای است از نیایش و دعا و درود.

٦- وندیداد:

 آخرین و ششمین جزء اوستا است. اصل این کلمه وی دئو دات به معنی “قانون ضد دیو” است.

این شش بخش از دیدگاه کمیت و کیفیت، قدمت و ارزش تاریخی، اصیل یا غیر اصیل بودن، متفاوت هستند.

پیامبر دین زرتشتی

      زرتشتیان “پیروان دین زرتشت” پیغمبر خود را به نام اشو زرتشت می خوانند. اشو Ashu واژه ای است اوستایی که به معنی شخص راستگو و دوست کردار و پاک و پرهیزکار می باشد بنابراین می توانیم اشوزرتشت را به زرتشت پاک و مقدس ترجمه نمائیم. اشوزرتشت نخستین پیامبری است که در دنیاى آريا ندای یکتاپرستی در داد. او خدایان دروغی را از تخت خدائی و سرورى به زیر افکند، بت ها را سرنگون کرد و به جای همه آنها پرستش خدای یکتا را تعلیم داد. او به مردم یاد داد که جهان و هر چه در آن است همه آفریدۀ ذات پاک اهورامزدا خدای بزرگ و دانا است و به جز اهورامزدا هیچ کس یا هیچ چیز دیگر قابل پرستش نیست.

٢٤٥

فرشتگان در این دین

      در مزدیسنا “دین زرتشت” فرشتگان درجه اول امشاسپندان نامیده شده اند و شماره آنها شش است از این قرار: وهمن اردیبهشت شهریور سفندار مزد خورداد امرداد. کلمه امشاسپند در اوستا امشه سپنته Amesha Spenta نوشته شده جزء اول به معنی بیمرگ و جاودانی است و جزء دوم به معنی مقدس و معنی ترکیبی آن می شود مقدسان جاودانی. فرشتگان درجه دوم ایزدان هستند و تعداد آنها زیاد است. این کلمه از واژه اوستایی یزته Yazate آمده است که به معنی ستایش سزا می باشد.


اشتراک گذاري با دوستان :

نظر توسط حساب فيسبوکي شما

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *